Tarih boyunca savunma savaşları, milletlerin direniş ruhunu ve vatan sevgisini gözler önüne sermiştir. Özi Kalesi Müdafaası, Osmanlı İmparatorluğu’nun 18. yüzyıldaki en dramatik ve trajik savunma mücadelelerinden biridir. Bu olay, yalnızca bir kale savunması değil, aynı zamanda azim, cesaret ve kahramanlık örneği olarak da tarihe geçmiştir.

Özi Kalesi’nin Stratejik Önemi

Özi (Ochakiv), Karadeniz’in kuzey kıyısında, Dinyeper Nehri’nin ağzında yer alan son derece stratejik bir Osmanlı kalesiydi. Kale, Osmanlı’nın kuzeydeki sınırlarını koruyor, Karadeniz ticaret yollarının güvenliğini sağlıyordu. 18. yüzyılda, özellikle Rusya’nın sıcak denizlere inme politikası çerçevesinde büyük bir öneme sahipti.

1787–1792 Osmanlı-Rus Savaşı ve Özi Kalesi

1787 yılında başlayan Osmanlı-Rus Savaşı sırasında, Özi Kalesi Ruslar için öncelikli bir hedef haline geldi. II. Yekaterina’nın orduları, Karadeniz’e tam hakimiyet kurabilmek için Özi’yi ele geçirmeyi amaçladı. Osmanlı tarafı ise, bu kaleyi kaybetmenin Karadeniz’deki hakimiyetin büyük ölçüde kaybı anlamına geleceğinin bilincindeydi.

Kuşatma ve Müdafaa

Rus General Suvorov komutasındaki kuvvetler, 1788 yılında Özi Kalesi’ni kuşattı. Kuşatma son derece yoğun ve acımasız geçti. Kale içerisinde birkaç bin kişilik Osmanlı garnizonu, sınırlı erzak ve mühimmatla haftalarca direnmiştir. Kışın sert şartları, açlık ve hastalık kaleyi savunanlar üzerinde ağır bir baskı oluşturdu.

Tüm bu zorluklara rağmen Özi müdafileri, teslim olmayı reddetti. Top atışlarına, lağım saldırılarına ve gece baskınlarına karşı büyük bir direnç gösterdiler. Direnişin son günlerine kalede sivil halk da katıldılar. Savunmanın kahramanlıkla sürdürülmesi, Osmanlı askerî geleneğinde önemli bir yer edindi.

Katliam ve Kale’nin Düşüşü

Uzun süren kuşatmanın ardından, 6 Aralık 1788’de Ruslar son büyük saldırıyı başlattı. Özi Kalesi düştü. Ancak Ruslar, yalnızca askeri kuvvetlere değil, kalede bulunan kadın, çocuk ve yaşlılara da acımasızca saldırdı. Yapılan katliam, dönemin tarihçileri tarafından insanlık dramı olarak kaydedildi.

Özi Kalesi’nin düşmesi, Osmanlı İmparatorluğu’nda büyük bir üzüntü ve öfkeye yol açtı. Bu olay, savaşın genel gidişatını da etkileyerek Osmanlı’nın Karadeniz üzerindeki kontrolünün zayıflamasına neden oldu.

Tarihsel ve Kültürel Önemi

Özi Müdafaası, Osmanlı tarihinde savunma savaşlarının ve şehadet ruhunun sembolü haline gelmiştir. Özellikle askerî eğitimlerde ve edebi eserlerde bu kahramanlık destanı sık sık anılmıştır.

Kayıtlarda, Özi müdafilerinin gösterdiği direnişin, “son nefese kadar mücadele” prensibinin somut örneği olduğu vurgulanmaktadır. Ayrıca Özi, ilerleyen yıllarda halk hikâyelerine, ağıtlara ve askerî marşlara da konu olmuştur.

Sonuç

Özi Kalesi Müdafaası, yalnızca bir toprak parçasının kaybı değil, aynı zamanda Osmanlı’nın askerî onurunun ve azminin anıtlaşmış halidir. Günümüzde bu direniş, milli hafızada direnmenin, vatan sevgisinin ve fedakârlığın destansı örneklerinden biri olarak yaşamaktadır. Bununla birlikte, Özi’de yaşananlar, sadece askeri tarihin değil, aynı zamanda insanlık tarihinin de önemli dersler barındırdığını göstermektedir.

Öte yandan, bu dramatik savunma mücadelesi, savaşta moralin ve kolektif bilincin ne kadar hayati olduğunu da ortaya koymuştur. Ayrıca, Özi Müdafaası, devletlerin stratejik noktaları koruma konusunda nasıl bir irade sergilemeleri gerektiğine dair güçlü bir örnek sunmaktadır.

Sonuç olarak, Özi’de gösterilen kahramanlık, yalnızca Osmanlı askerinin fedakârlığını değil, aynı zamanda bir milletin varoluş mücadelesinin ruhunu da temsil etmektedir. Bu nedenle, geçmişten alınacak dersler, günümüz stratejik planlamalarında da önemini korumaktadır. Kısacası, Özi Kalesi Müdafaası, direnişin, sabrın ve vatan sevgisinin zamana meydan okuyan bir anıtı olarak hafızalarda yer edinmiştir.

Özi Kalesi Müdafaası yazısı ilk önce BilgeSeli üzerinde ortaya çıktı.

Osmanlı Askeri Yapısının Temelleri

Öncelikle, Osmanlı İmparatorluğu’nun askeri yapısının temellerini anlamak gerekmektedir. Osmanlı ordusu, çeşitli unsurlardan oluşur ve bu unsurlar, imparatorluğun askeri gücünü dinamik ve etkili kılar. Merkezde yer alan Yeniçeri Ocağı, Osmanlı ordusunun bel kemiğini oluşturur. Disiplinli ve profesyonel bir ordu olan Yeniçeriler, savaşlarda kritik roller üstlenirler. Her ne kadar Yeniçeri Ocağı, zamanla bazı sorunlarla karşılaşsa da, uzun bir süre boyunca Osmanlı’nın en güçlü askeri birliği olmayı sürdürür. Bunun yanı sıra, Osmanlı askeri yapısında Tımarlı Sipahiler de önemli bir yer tutar. Tımarlı Sipahiler, devlet tarafından kendilerine tahsis edilen topraklardan elde ettikleri gelirle, barış zamanında tarımla uğraşır ve savaş zamanında ise atlı birlikler olarak orduya katılırlar. Bu sistem, Osmanlı’nın hem ekonomik hem de askeri gücünü dengeli bir şekilde kullanmasına olanak tanır. Ayrıca, Tımarlı Sipahilerin geniş bir coğrafyaya yayılması, imparatorluğun farklı bölgelerinde hızlı bir şekilde asker toplayabilmesini sağlar.

Eyalet Askerleri, Osmanlı askeri yapısının bir diğer önemli unsurudur. Eyalet askerleri, imparatorluğun farklı bölgelerinden gelen ve yerel beyler tarafından yönetilen askerlerdir. Bu askerler, Osmanlı ordusunun yerel savunma ve düzen sağlama işlevlerini yerine getirirler. Eyalet askerlerinin varlığı, Osmanlı’nın geniş topraklarında merkezi otoriteyi sürdürmesine yardımcı olur.

Ayrıca, Akıncılar, Osmanlı askeri stratejisinde önemli bir rol oynar. Akıncılar, düşman topraklarına hızlı ve beklenmedik saldırılar düzenleyerek, düşmanı yıpratır ve zayıflatırlar. Akıncı birlikleri, Osmanlı’nın fetih politikalarının ve sınır güvenliğinin vazgeçilmez unsurlarından biri olarak görev yaparlar.

Öte yandan, Osmanlı donanması da askeri yapının temel taşlarından biridir. Deniz gücü, Osmanlı’nın Akdeniz, Karadeniz ve Hint Okyanusu’nda hakimiyet kurmasına olanak tanır. Donanma, özellikle Kanuni Sultan Süleyman döneminde büyük bir güç haline gelir. Osmanlı denizcileri, Barbaros Hayreddin Paşa gibi ünlü kaptanlar önderliğinde, birçok zafer kazanır ve denizlerde Osmanlı’nın hakimiyetini pekiştirirler.

Fetih Politikaları

Osmanlı İmparatorluğu’nun askeri stratejilerinin başında fetih politikaları gelmektedir. Osmanlılar, genişlemeci bir politika izleyerek, Anadolu’dan başlayıp Balkanlar’a, Orta Doğu’ya ve Kuzey Afrika’ya kadar geniş bir coğrafyayı fethettiler. Fetihlerde hızlı hareket etme, düşmanı şaşırtma ve psikolojik üstünlük sağlama gibi stratejiler uyguladılar. Ayrıca, fethedilen bölgelerde halkın gönlünü kazanmak için adil ve hoşgörülü bir yönetim sergilediler.

Kuşatma ve Savunma Taktikleri

Osmanlılar, kuşatma ve savunma taktiklerinde de ustalaşmışlardı. İstanbul’un fethinde kullanılan büyük toplar, Osmanlıların kuşatma teknolojisindeki yenilikçi yaklaşımlarını gösterir. Aynı şekilde, savunma stratejilerinde de başarılı oldular. Osmanlı kaleleri ve hisarları, hem savunma hem de lojistik merkezler olarak önemli roller oynadı. Ayrıca, düşmanın lojistik hatlarını keserek, onları zayıflatma stratejisini sıkça kullandılar.

Deniz Gücü ve Stratejileri

Osmanlı İmparatorluğu’nun askeri stratejilerinin bir diğer önemli ayağı deniz gücüydü. Özellikle Kanuni Sultan Süleyman döneminde, Osmanlı donanması Akdeniz’de büyük bir güç haline geldi. Barbaros Hayreddin Paşa gibi ünlü denizciler, Osmanlı deniz gücünün simgeleri oldular. Denizlerde hakimiyet kurarak, ticaret yollarını kontrol ettiler ve düşmanlarını denizden de baskı altına aldılar.

İttifaklar ve Diplomasi

Osmanlı İmparatorluğu, askeri stratejilerini desteklemek için ittifaklar ve diplomasiye de büyük önem verdi. Düşmanlarına karşı denge politikası izleyerek, güçlü ittifaklar kurdular. Örneğin, Fransızlarla yaptıkları ittifak, Avrupa’daki güç dengelerini Osmanlı lehine değiştirdi. Diplomasi, savaş öncesi ve sonrası stratejilerde kritik bir rol oynadı.

İstihbarat ve Keşif

Osmanlı İmparatorluğu’nun askeri başarılarının arkasındaki bir diğer önemli faktör istihbarat ve keşif faaliyetleriydi. Osmanlılar, savaş öncesinde düşmanın hareketlerini ve planlarını öğrenmek için casus ağları kurdular. Ayrıca, keşif birlikleri göndererek, düşmanın zayıf noktalarını tespit ettiler. Bu bilgiler, savaşın seyrini değiştirecek stratejik kararlar almalarına yardımcı oldu.

Askeri Reformlar ve Yenilikler

Osmanlı İmparatorluğu, askeri alanda sürekli yenilikler ve reformlar yaparak, ordusunu güncel tuttu. Özellikle III. Selim ve II. Mahmud dönemlerinde, Avrupa tarzı askeri reformlar gerçekleştirildi. Nizam-ı Cedit ordusu gibi yeni askeri birlikler oluşturuldu. Bu reformlar, Osmanlı ordusunun modern savaş tekniklerine uyum sağlamasını kolaylaştırdı.

Savaşın Psikolojik Boyutu

Son olarak, Osmanlı İmparatorluğu, savaşın psikolojik boyutuna da büyük önem verdi. Savaş öncesinde ve sırasında düşmanın moralini bozacak çeşitli stratejiler uyguladılar. Hızlı ve beklenmedik saldırılarla düşmanı şaşırtarak, psikolojik üstünlük sağladılar. Ayrıca, propaganda faaliyetleriyle halkın desteğini kazandılar ve düşmanın içten zayıflamasını sağladılar.

Sonuç

Sonuç olarak, Osmanlı İmparatorluğu’nun askeri stratejileri, imparatorluğun başarısında ve uzun ömürlü olmasında büyük rol oynamıştır. Fetih politikaları, kuşatma ve savunma taktikleri, deniz gücü, ittifaklar ve diplomasi, istihbarat ve keşif faaliyetleri, askeri reformlar ve savaşın psikolojik boyutu gibi stratejiler, Osmanlı İmparatorluğu’nun askeri başarısının temel taşlarını oluşturmuştur. Bu stratejiler, Osmanlı İmparatorluğu’nun geniş coğrafyalara hükmetmesini ve yüzyıllar boyunca ayakta kalmasını sağlamıştır. Osmanlı askeri stratejilerini anlamak, sadece geçmişteki başarıları incelemekle kalmaz, aynı zamanda modern askeri stratejilere de ışık tutar.

Osmanlı İmparatorluğu’nun askeri stratejilerini daha derinlemesine incelemek, tarih boyunca askeri başarıların ardındaki dinamikleri anlamamıza yardımcı olur. Bu kapsamda, Osmanlı İmparatorluğu’nun askeri dehasını ve yenilikçi yaklaşımlarını takdir etmek, askeri tarih ve strateji alanında değerli bir perspektif sunar.

Osmanlıda Rumuz Kullanımı Başlıklı Yazımızı Okumalısınız 🙂

Osmanlı İmparatorluğu’nun Askeri Stratejileri yazısı ilk önce BilgeSeli üzerinde ortaya çıktı.

          [highlight text=”İstanbul’un işgali sonrasında” color=”blue”], 145 Türk devlet adamı, asker, idareci ve aydın 1919-1920 yıllarında işgal kuvvetlerince tutuklanarak bir İngiliz sömürgesi olan Malta’ya sürülmüştür.

                    Tutuklama ve sürgünler, Mart 1919’da, Irak cephesinden çekilişi yürütmüş Ali İhsan Sabis Paşa ile başlamış ve Ekim 1920’ye kadar sürmüştür. Seçilen isimler, işgale karşı direnişi organize edilebilecek kadronun ve liderlik potansiyeli gösterebilecek olanların devreden çıkarılmak istendiğini akla getirmektedir.

[highlight text=”Sürgünler 1922 yılı içinde Mustafa Kemal’in teşebbüsleri neticesinde serbest bırakılmışlardır.” color=”yellow”]

Şimdi Malta Sürgünleri ve Yaşananları ele alacağız:

[message_box title=”Günümüz ve Malta Sürgünleri” text=””]

      [highlight text=”Sürgünler 1922 yılı içinde serbest bırakılmışlardır.” color=”blue”] Türk Ordusu’na kumpas kurularak yüzlerce Türk Silahlı Kuvvetler mensubunun hapishanelere gönderilmesi, Malta Sürgünleri olayını hatırlatmış, bazı politikacı ve yazarlar Türk Ordusuna yapılanın Malta Sürgünleri’ne yapılanın aynısı olduğuna dikkat çekmişlerdir. Fakat Malta Sürgünleri yukarıda anlattığımız tarihi ve hukuki olaylarla aklanmasına rağmen, [highlight text=”Türkiye’de günümüzde bazıları Malta Sürgünlerini hala suçlamaya devam etmektedir.” color=”green”] Bunlardan Taraf Gazetesi’nde tarih yazıları yazan Ayşe Hür; “Malta’ya sürülen kişilerden çoğu 1915 Tehciri’nde bugün soykırım diye nitelenen suçları işleyen kişilerdi…”  demekte” ve bu sürgünlerin bırakılmasına adeta hayıflanmaktadır. Türk isimli bu tarz ithamda bulunan yazarlar İngilizlerin bulamadığı delilleri mi buldular? Sanık sandalyesine oturttukları, 100 yıl öncesinin Malta mağdurlarına neden delilsiz “ suçlu ayağa kalk “ diye bağırıyorlar?

        İngiltere,   Türk Kurtuluş Savaşı’nı başlamadan ezmek için,  bütün bir iktidar kadrosunu, asker sivil 145 Türk aydınını Malta’ya sürgün etti.   Sömürgelerinde bu metoda başvurup, başarılı olan İngilizler,  Malta sürgünü Türkler konusunda tarihi bir yanılgıya düştü. Çünkü Türkler gibi millî şuur varlığı çok eskilere dayanan,  tarih boyunca bağımsız yaşamış,  bir milletin içinden 100- 150 kişinin yakalanıp sürülmesi Türk Milletinin Kurtuluş Savaşı’nı engelleyemedi.

      İngilizler 1. Dünya Savaşı’nda Türk vatanını bölüp parçalamak için Arapları olduğu gibi Ermenileri de kullandı. Ermeni tehcirini bütün dünyaya bir kırım olarak propaganda ettiler. Bu kırımın hesabını sorma amacıyla suç delilleri aradılar. Bulamadılar.  Amerikan arşivlerini de alt üst ettiler. Bir şey bulamadılar. Türkler temize çıktı ve târihî bir iftiradan kurtuldular. Ama İngilizler belgelerinde itiraf etmelerine rağmen bütün dünyaya kırım yapıldığını gösteren bir tek delil bulamadıklarını açıklamadılar.

          Diplomat, Bilal N.Şimşir’in belirttiği gibi; “[highlight text=”Malta Sürgünleri olayı İngilizler için yüz karasıdır. İnsanlar keyfi olarak tutuklanmış, sürülmüşlerdir. Bir-iki yıl yargılanmadan ceza evlerinde tutulmuşlar, özgürlüklerinden yoksun bırakılmışlardır. Sorguya çekilmemişler, mahkeme önüne de çıkarılmamışlardır. Suçlu idiyseler yargılanmaları, suçsuz idiyseler salıverilmeleri gerekirdi. Hak, hukuk bayraktarlığı yapan İngilizler için bu olay gerçekten yüz kızartıcıdır” color=”red”].”

     Atatürk’ün gayretleri ile kurtarılan Malta Sürgünleri İngilizlerde ki Türk düşmanlığının ve hoyratlığının eseridir. Ancak günümüzde Türkiye’yi parçalamak için İngilizlerin 100 yıl önceki bu metodundan hala medet uman Türk düşmanları vardır.

Kaynakça:

1. Taha Akyol, Bilinmeyen Lozan, Doğan Kitap, s. 22-23, Ocak 2014, İstanbul

2. Bilal N. Şimşir, Malta Sürgünleri, Bilgi Yayınevi, s.58, Altıncı Basım, Aralık 2012, Ankara

3. Ali Fuat Türkgeldi, Görüp İşittiklerim, Türk Tarih Kurumu, s.202-204,5.baskı, Ankara, 2010

4. Ayşe Hür, Malta Sürgünleri’ni nasıl bilirsiniz? Taraf Gazetesi, 28 Şubat 2010

Günümüz ve Malta Sürgünleri; İngiltere, Türk Kurtuluş Savaşı’nı başlamadan ezmek için, bütün bir iktidar kadrosunu, Malta’ya sürgün etti.İngilizler,Malta sürgünü Türkler konusunda tarihi bir yanılgıya düştü.

Malta Sürgünleri ve Yaşananlar yazısı ilk önce BilgeSeli üzerinde ortaya çıktı.

Prof. Dr. Fahir Armaoğlu’nun ifadesi ile “Türkiye’nin II. Dünya Savaşındaki durumu, stratejik mevkiinin önemi dolayısıyla, gerek Müttefiklerin, gerek Mihver’in Türkiye’yi kendi yanlarında savaşa sokmak için harcadıkları çabaların ve Türkiye üzerinde yaptıkları baskıların hikâyesinden başka bir şey değildir. Savaşan tarafların bu faaliyetleri karşısında Türkiye’nin politikası ise, savaşın dışında kalmak ve memleketi savaşın yıkıntılarından korumak olmuştur’’

Türkiye’nin savaşa sokulması tezini ilk defa ortaya atan İngilizlerdir ancak 2. Dünya savaşı sürecinde Kazablanka Konferansı ve sonrasındaki toplantılarda gösterilen çabalar önem taşımaktadır.

Sovyet Ruslar başta olmak üzere İngilizlerle birlikte Türkiye’nin savaşa dahil olmasına ve Balkanlarda ikinci cephenin açılıp, Avrupa da devam eden savaş yükünün azaltılması amaçlanmış ayrıca Akdeniz ve Egelerde Alman üstünlüğüne son verilmesi de amaçlanmıştı.

2.Dünya Savaşı sürecinde düzenlenen konferanslarda Türkiye’yi savaşa dahil etmeye yönelik yapılan görüşmeler ve bunların ayrıntıları:

1. KAZABLANKA KONFERANSI (14-24 Ocak 1943)

Churcill savaşta kendi kuvvetlerinin başarılı olmasını sağlamak amacıyla cüretli bir plan hazırlamıştı, bu planda Amerikan kuvvetleri oldukça önem arz ediyordu ve planda Türkiye savaşa sokulmak için gerekli şartlar yaratılıyordu. Her ne kadar İngilizler bu doğrultuda çaba harcasalar da Amerikalılar sonu gelmeyecek bu planı kesinlikle reddetmiştirler. Marshall, yine aynı nedenlerle, Churcill’in ortaya attığı, Türkiye’nin savaşa girmesi için gerekli şartları yaratma fikrine de tepki gösterdi.

Kazablanka Konferansında Churcill’in planları reddedilmiş olsa da, Balkanlarda ikinci bir cephenin açılması bunun için de Türkiye’nin savaşa katılmasını sağlamak üzere hazırlıklara girişilmesi, kabul edilmiştir.

2. WASHİNGTON KONFERANSI ( 12-16 Mayıs 1943 )

Bu konferansta Türkiye’nin hava alanlarından yararlanılması kararlaştırılmıştır.

3. QUEBEC KONFERANSI (14-24 Ocak 1943)

Bu konferansta Churcill, Balkanlarda ikince cephenin açılmasını ve Türkiye’nin savaşa sokulmasını istemiştir. Bu isteğe Sovyet Rusya’da destek vermiş ve Alman gemilerinin Türk Boğazlarından geçmesinin engellenmesini istemiştir.^{kaynakça 1}  Konferans sonunda Balkanlarda ikinci cephenin Fransa da açılmasına kararlaştırılmıştır.

4. MOSKOVA KONFERANSI (19 Ekim – 1 Kasım 1943)

Bu konferansta Sovyet Rusya ve İngilizler artan Alman baskısını azaltmak amacıyla Türkiye’nin derhal savaşa sokulmasını talep etmiştirler. Ancak Amerikalılar, Türkiye’nin savaşa girmek için istediği silah yardımının yapılması durumunda Fransa’ya yapılması kararlaştırılan ikinci cephenin gecikeceğini ve malzeme sıkıntısı yaşanacağını düşünüyorlardı. ^{kaynakça 2}

Tüm bu istekler doğrultusunda; konferansta Türkiye’ye hemen savaşa katılmayı kabul ettirmek amacıyla baskı yapılmasına karar verilmiştir. ^{Kaynakça 3}

Moskova Konferansı’ndaki Sovyet görüşmeleri, Türkiye açısından önemlidir. Öncelikle 1943 Ekim sonunda SSCB, Alman saldırısını durdurmuştur ve artık savaştan galip çıkacağından emindir. Bu

bakımdan Türkiye’nin savaşa girmesi, Sovyetler için 1941 ve 1942’deki kadar önemli değildir. Buradan Sovyetlerin, Türkiye’nin savaşa girmesini, savaşta faydalı olacağı için değil, savaş sonrasında karşısında ordusu güçsüz kalmış bir Türkiye görmek istediği için talep etmiş olabileceği düşüncesi çıkartılabilir.

Bu nedenle Türkiye’nin nasıl olsa savaşa girmeyeceğini düşünerek, Türkiye’ye silah yardımını durdurmak amacıyla “savaşa girmezse silah yardımı almasın” yönündeki Sovyet talebinin ortaya atılmış olduğu tahmin edilebilir.^{Kaynakça 4}

5. TAHRAN KONFERANSI (28 Kasım -1 Aralık 1943)

İran da düzenlenen konferansın ilk oturumunda Churcill Türkiye’nin derhal savaşa sokulması boğazlar üzerinden Sovyetlere destek gönderilebileceğini savunmuştur. ^{kaynakça 5} Stalin ise bu konferansta Türkiye’nin savaşa sokulması hususunda yapılan tüm çabaların sonuçsuz kaldığını ve Türkiye’nin savaşa sokulması hususunda yapılacak görüşmeleri İngiltere ve ABD’nin devam ettirmesini belirtmiştir.

Konferansın son gününde ise Türkiye’nin savaşa girmeye karar vermesinin, Müttefiklerden

alacağı yardımın miktarına bağlı olacağı konusunda ortak bir görüş sağlandı. 1 Aralık gecesi tarafların

imzaladığı bildiride Türkiye’nin yıl sonuna kadar Müttefikler tarafında savaşa girmesinin son derece arzu edilir olduğu vurgulandı. İsmet İnönü, konferans sonunda Kahire de toplanacak 2. konferansa davet edilmesi kararlaştırılmıştır.^{Kaynakça 6}

6. II. KAHİRE KONFERANSI ( 4- 6 Aralık  1943)

İngiltere Dış İlişkileri Bakanı Eden, Türkiye’den Almanların Ege denizindeki işgallerine karşı Tük hava sahasının kullanılmasını talep etti. Ancak Türkiye Dış İlişkileri Bakanı Menemencioğlu, Türkiye’nin bu istekleri fiilen savaşa girmesine yol açacağı gerekçesiyle kabul etmemiştir. ^{Kaynakça 8}

Türkiye Kahire konferansında prensipte savaşa girmeyi kabul etti. Ancak ihtiyaç duyduğu silah ve teçhizatın kendisine teslim edilmesinin ardından savaşa gireceğini belirtti. İnönü’nün bu isteği Roosevelt tarafından da kabul edildi.

7. YALTA KONFERANSI ( 4- 11 Şubat 1945)

Konferansta Türkiye’ye yönelik Boğazlar meselesi gündeme gelmiştir.  Stalin, özellikle Türkiye’nin sadece savaş zamanında değil, savaş tehlikesi durumunda da Boğazları kapatma hakkına sahip olmasından rahatsızlık duyuyor ve Boğazlarda serbest geçiş rejimi talep ediyordu. Amerikalıların desteği ile Türkiye’nin boğazlardan Sovyet Rusya’ya gidecek tüm yardım gemilerinin geçişine izin verilmesi kararlaştırılmıştır. ^{Kaynakça 7}

Konferansta Birleşmiş Milletler’in kurulmasına yönelik ön hazırlar yapılmıştır. Türkiye’nin davet edilip edilmeyeceği ise ABD başkanı Roosevelt tarafından yapılan açıklamada, Türkiye’nin silah yetersizlikleri bakımından savaşa hazır olmadığını ve 1 Mart 1944 tarihine kadar savaşa dahil olması durumunda BM üyeliğine davet edilmesi gerektiğini bildirmiştir.

8. SAN FRANSİSCO KONFERANSI ( 25 Nisan – 26 Haziran 1945)

Savaşın sonu yaklaşmış olsa da tamamen sona ermemişti. Müttefik devletlerin öncülüğünde 25 Nisan 1925 ‘te San Fransisco konferansı toplandı. Öncelikle bu konferansa tarafsızlarla, Birleşmiş Milletler üyelerinden her hangi biriyle savaş halinde olmayanlar davet edilmiştirler.

Türkiye bu konferansa davet edilmiş ve Birleşmiş Milletler’in kurucu üyelerinin arasında yer almıştır. Tamamı 111 maddeden oluşan BM’nin organlarının ve amaçlarının belirtiği antlaşma 24 Ekim 1945 de yürürlüğe girmiştir.^{Kaynakça 9}

SONUÇ

Dünya Şavaşı’nda jeopolitik konumu dolayısıyla büyük bir önem kazanan Türkiye, savaşın sonuna kadar “Tarafsızlık” politikasını sürdürmüştür. Fakat, savaş süreci içinde hem Miğfer ülkeleri, hem de Müttefikler Türkiye’nin kendi yanlarında savaşa katılmasını istemişlerdir. Türkiye özellikle askerî malzeme isteği ve ordusunun yenileştirilmesi gibi sebepleri ileri sürerek tarafsızlığını korumuştur.

Öncelikli olarak İngiltere’nin ısrarla Türkiye’nin yanlarında savaşa katılmasını istemeleri, savaşta takip ettikleri strateji ve Türkiye’nin bu strateji içinde Balkanlar da sağlayabileceği katkılardan dolayı olmuştur.

Müttefiklerce izlenen politikalar içinde Türkiye’nin durumunun belirlenmesinde Kazablanka Konferansı başlangıç olmuştur. Türkiye jeopolitik konumu itibariyle anahtar ülke olarak görülmüştür. Konferanstaki stratejik düşünceler sonucu, Türkiye’nin 1943 İlkbaharında savaşa katılması için gerekli çabanın harcanmasına kararlaştırılmıştır.

Kazablanka’dan itibaren birçok konferansta Türkiye’nin savaşa girmesine yönelik siyasi baskı uygulanmıştır. Balkanlar da açılacak ek cephe hem İngilizlerin hem de Sovyetlerin savaş yükünü ciddi oranda azaltacaktı. Bu sebeple Churcill ve Stalin; Amerikalılara Türkiye’nin de savaşa dahil edilmesi doğrultusunda ikna etmeye çabalamıştırlar. Rooselvelt, Türkiye’nin silah malzemesine ihtiyacı olduğunu kabul etmiş ve ihtiyaçların giderilmesi için desteklemiştir. Ancak İngiltere ve ABD, Türkiye’nin belirtmiş olduğu askeri ihtiyaç listesinin karşılanmasında geciktirmeler yapalar, Türkiye’nin tavizlerle ikna olmasını sağlamaya çalışmıştırlar. Çünkü Türkiye’ye gidecek olan silahın ekonomik maliyeti savaşı sonlandırması için planlanan cephe hareketinin gecikmesine neden olacağını düşünüyorlardı.

İkinci Dünya Savaşı insanlığa sadece yıkıntı ve sorunlar getirmişti. Dünya barışını sağlamak ve sürekli kılabilmek amacıyla, Birleşmiş Milletler Örgütü kurulmuştur.

Türkiye 23 Şubat 1945 tarihinde Almanya’ya savaş ilan ederek savaşa dahil olmuştur ancak hiçbir cephede savaşmamıştır. Kısa bir süre sonra savaş sona ermiştir. Türkiye’nin savaşa girmesindeki temel sebep ise Yalta Konferansında, bir sonraki toplantıda Birleşmiş Milletlerin kurulacağını ve bu toplantıya tarafsızlar olmak üzere Mihver devletlere savaş ilanı veren devletler katılacaktı. İşte Türkiye  dünya barışına katkıda bulunmak ve Atatürk’ün ‘’ yurtta sulh cihanda sulh’’ politikası doğrultusunda bu birliğe dahil olmak istemiştir.

 KAYNAKÇALAR

1- Haluk Ülman, Türk-Amerikan Diplomatik Münasebetleri: 1939–1947. Ankara, 1961, s.41

2- Mustafa Aydın, “Savaş Kaosunda Türkiye: Göreli Özerklik 2, 1939–1945”, Türk Dış Politikası, 1919–1980, iletişim, İstanbul 2002, s.4156.

3- Uçarol, R., Siyasi Tarih, 1995, İstanbul

4- Kamuran Gürün, Dış ilişkiler ve Türk Politikası (1939’dan Günümüze Kadar), SBF Yayınları, Ankara 1983, s.100

5- Mustafa Aydın, “Savaş Kaosunda Türkiye: Göreli Özerklik 2, 1939–1945”, Türk Dış Politikası, 1919–1980, iletişim, İstanbul 2002, s.460

6- Armaoğlu, F., 20 yy. Siyasi Tarihi, 1991, Ankara

7- A. Ş. Esmer, “Dış Politika: Boğazlar ve Müttefikler’’

8- Uçarol, R., Siyasi Tarih, 1995, İstanbul

9- Oral Sander, Siyasi Tarih: 1918-1994. İmge Yayınları, Ankara, 2007

Türkiye’nin Savaşa Sokulmasına Yönelik Konferanslar yazısı ilk önce BilgeSeli üzerinde ortaya çıktı.

Hatay’ın ana vatana katılması, halkının büyük çoğunluğu Türk olan ve Misakımillî sınırları içerisinde bulunan Hatay (İskenderun Sancağı), Fransa’yla 20 Ekim 1921’de imzaladığımız Ankara Antlaşması ile Türkiye sınırları dışında kaldı. Bölge, Suriye ile birlikte Fransız mandası altına girdi.  O günün şartlarında, yani milli mücadele devam ettiği günlerde Türkiye Hatay ile ilgili taviz verme durumundaydı. Çünkü, Fransa Anadolu’dan çekilecekti! Bununla da sınırlı kalmayıp çekilirken geride büyük ölçekte silah bırakmışlardı. Kendi insanımıza kurşun sıktıkları o silahları biz mecburen yunan ilerleyişine dur demek, Anadolu’yu işgalden kurtarmak zaruriyetindeydiler.

Her ne kadar Hatay verilmiş olsa da Hatay’daki Türklerin haklarının korunması ve bölgeye
özerklik verilmesi için gerekli ortamı hazırlayacak hükümler anlaşma metnine eklenmesi de ihmal edilmedi.

Anlaşmaya göre İskenderun bölgesi için özel bir yönetim kurulacaktı.

• Bölgede Türk kültürünün gelişmesi için her türlü imkândan yararlanılarak Türk dili resmî bir niteliğe sahip olacaktı. Fransa manda yönetimi 1921’de İskenderun Özerk Sancağı’nı Halep’e bağladı. İskenderun Sancağı’nda kurulan bu statü, bölgede ve Türkiye’de olumsuz etkiye neden oldu.

Fransa, 1926’da İskenderun Sancağı sınırları içinde, yapılan seçimler ve hazırlanan anayasa sonucunda burada “Bağımsız İskenderun Hükûmeti”ni kurdu. Bu durum, Suriye’de tepkilere yol açtı. Fransa, ikinci bir kararnameyle bu hükûmetin adını değiştirerek “Kuzey Suriye Hükûmeti” adını verdi ve bundan sonra İskenderun Sancağı Şam’a bağlandı.

Fransa, 1935’te Suriye ve Lübnan üzerindeki mandasını kaldırdı. 9 Kasım 1936’da
Suriye ile bir anlaşma yaparak İskenderun dâhil bölgedeki, bütün yetki ve haklarını Suriye Hükûmeti’ne devretti. Bu durum Türkiye tarafından tepkiyle karşılandı ve kabul edilmedi. Bu arada Türk Hükûmeti, 9 Eylül 1936’da, Milletler Cemiyetinde İskenderun sorunu hakkında Fransa’ya ikili görüşme yapılmasını önerdi. Fakat öneri Milletler Cemiyeti komisyonu tarafından kabul edilmedi.

Almanya ve İtalya’daki rejimlerin yayılmacı politikaları başta Fransa olmak üzere, birçok Avrupa ülkesini endişelendirdi. Hem Almanya tarafı hem de İngiltere tarafı Türkiye’nin kendi yanlarında olması için çaba sarf ediyorlardı. Uluslararası politikada siyasi mücadeleler olurken müttefikleri oluşturacak İngiltere ve Fransa, Türkiye’nin Hatay hususunda ki yoğun ısrarı üzerine (Fransa) sorunu Milletler Cemiyetine götürmeyi önerdi. Türkiye de bunu kabul etti.

İskenderun sorunu, 14 Aralık 1936’da, Milletler Cemiyetinde ele alınarak Sancak
için yeni bir statü kabul edildi. Buna göre İskenderun ve Antakya iç işlerinde
tam bağımsız, dış işlerinde Suriye’ye bağlı, kendisine özgü bir anayasa ile
yönetilen bir statüye kavuşturuldu. 1937’de Türkiye ile Fransa arasında
imzalanan bir antlaşma ile Sancak’ın toprak bütünlüğü güvence altına alındı.

Türkiye, Milletler Cemiyetinin kararıyla Hatay’da oluşturulacak yeni statüsünün
hemen uygulanmasını istedi. Fransızların engellemeleri üzerine iki ülke
arasındaki ilişkiler gerginleşti. Bu arada Türkiye, Milletler Cemiyeti nezdinde
durumu protesto ederek Hatay sınırına asker yığmaya başladı.

Siyasi gelişmelere paralel olarak Fransa, Hatay’la ilgili tavrını yumuşattı. 6 Haziran 1938’de
Hatay’daki valisini geri çekerek yerine bir Türk vali atadı. Daha sonra iki ülke arasında anlaşma ile Hatay’ın toprak bütünlüğü ve siyasi statüsünün ortaklaşa korunması kararlaştırıldı ve 5 Temmuz 1938’de, Türk askeri Hatay’a girdi.

Hatay Anavatana Nasıl Katıldı

Türkiye ve Fransa’nın gözetimi altında Hatay Meclisi için seçimler yapıldı. Eylül 1938’de Sancak Millet Meclisi, ilk toplantısını yaparak Hatay Cumhuriyeti’nin kurulduğunu ilan etti. Cumhurbaşkanlığına Tayfur Sökmen(tıkla) seçilirken Başbakanlığına da Abdurrahman Melek(TIKLA)  atandı. Türkiye Cumhuriyeti kanunları ve parası kabul edildi.

1 yıl sonra, 2.Dünya savaşı henüz başlamadan önce Hatay cumhurbaşkanı Tayfur Sökmen’in girişimi ile  Hatay Millet Meclisi, 23 Haziran 1939 günü yaptığı toplantıda oy birliği ile
Anavatan’a katılmak kararını alarak Hatay Devleti’ne son verdi. Aynı gün Fransa imzalanan Ankara Anlaşması ile Hatay’ın Türkiye’ye katılmasını kabul etti ve bir süre sonra Hatay’dan çekildi. TBMM 30 Haziran 1939’da, Ankara Antlaşması’nı onayladı. 23 Temmuz 1939 günü yapılan törenle de Hatay Türkiye’ye katıldı.

Hatay’ın Anavatana Katılması yazısı ilk önce BilgeSeli üzerinde ortaya çıktı.

Keşmir: Bir Hint- Pakistan Anlaşmazlığı

Keşmir, Hindistan ve Pakistan arasındaki en önemli ve en uzun süregelen anlaşmazlık alanıdır. Anlaşmazlıklar 1947’den beri devam etmektedir. Her iki ülkenin de bölge üzerinde hak iddia etmesiyle birlikte karmaşık bir hal almıştır. Bölge sıklıkla şiddet olaylarına ve askeri çatışmalara sahne olmuştur. Hem Hindistan hem de Pakistan Keşmir üzerinde tam egemenlik iddiasında bulunurken, bölgenin yerel halkı da kendi siyasi ve kültürel haklarını talep etmektedir.

Kuzeydoğu Hindistan:

Hindistan’ın Kuzeydoğu eyaletleri, uzun yıllardır çeşitli etnik ve siyasi çatışmalara ev sahipliği yapmaktadır. Çatışmalar yerel halkların kültürel ve siyasi haklarını, özerklik taleplerini ve merkezi hükümete olan muhalefetlerini içermektedir. Assam, Nagaland, Manipur ve Tripura gibi eyaletler, bu tür çatışmaların en yaygın olduğu yerlerdendir. Bu eyaletlerdeki gruplar genellikle daha fazla özerklik veya bağımsızlık talep ediyorlar.

Naksalit Hareketi:

Naksalit hareketi, Hindistan’ın bazı kırsal bölgelerinde etkin olan, Marksist-Leninist ideolojiye dayalı bir silahlı mücadeledir. 1967’de Batı Bengal’de başlayan bu hareket, hükümete karşı ayaklanmalar ve şiddet eylemleri ile tanınmaktadır. Hareketin temel talepleri arasında toprak reformu ve kırsal yoksulların haklarının savunulması yer alır. Naksalitler, özellikle Chhattisgarh, Odisha, Andhra Pradesh ve Jharkhand gibi eyaletlerde aktif durumdadırlar.

Hindistan’ın İç Sorunları ve Çatışma Bölgeleri: Dini Temelli Çatışmalar

Hindistan’ın etnik ve dini çeşitliliği tarihte çatışmalara yol açmıştır. Hindu ve Müslüman topluluklar arasındaki gerginlikler bazen şiddete dönüşmüştür. Bu olayların başında 2002’de Gujarat’taki olayları gelmektedir. Bu tür çatışmalar özellikle Hindistan’ın birliğini ve toplumsal uyumunu zorlamaktadır. Bu tür olaylar, Hindistan’ın sosyal dokusunu ve milli birliğini tehdit eden unsurlar olarak değerlendirilmektedir. Dini çatışmalar Hindistan’da büyük zarara yol açar. Can kayıpları ve mülkiyet hasarları yanında, toplumsal uyumu bozarlar. Bu durum Hindistan’ın demokratik ve laik yapısını zorlar. Özellikle toplum içi bölünmeleri derinleştirir. Bu çatışmaları aşmak, Hindistan için büyük bir meydan okumadır. Çeşitliliği korumak ve birlik içinde yaşamak önemlidir.

Hindistan da Çatışma Bölgeleri: Hindistan’ın iç sorunları, etnik ve dini çeşitlilikten kaynaklanan zorlukları içerir. Bu durum, ülkenin dengesini sıkça sarsar. Hindu ve Müslüman toplulukları arasındaki gerilimler, tarihsel olarak çatışmalara yol açmıştır. Özellikle Keşmir ve Kuzeydoğu eyaletleri, sürekli gerilimin yaşandığı bölgelerdir. Naksalit hareketi ve diğer ayrılıkçı gruplar da iç güvenlik sorunları yaratmaktadır. Hindistan’ın bu çatışmaları çözme yeteneği, ülkenin gelecekteki huzur ve istikrarı için kritik öneme sahiptir. Çeşitliliğin uyum içinde yönetilmesi, Hindistan’ın en büyük meydan okumasıdır.

Hindistan’ın İç Sorunları ve Çatışma Bölgeleri yazısı ilk önce BilgeSeli üzerinde ortaya çıktı.

SELANİK

Mustafa Kemal’in doğduğu ve ilkokul ile ortaokul yıllarının geçtiği Selanik çevre ül­kelerden çok fazla etkilenen bir bölge idi. Selanik şehri Büyük sömürgeci devletlerin nüfus bölgesi içinde yer almıştır. Ayrıca bu şehir Balkan milletlerinin Osmanlı’ya karşı ayak­lanmalarına da merkezlik yapmıştır.

13 Ocak 1909’da Mustafa Kemal, 3’üncü Ordu Selanik 2’nci Redif Tümeni Kurmay Başkanlığına getirilmiştir. 31 Mart Vakası olarak tarihe geçen isyanın çıkışı üzerine 15/16 Nisan 1909’da Hareket Ordusu ile beraber bu ordunun kurmay başkanı olarak Selanik’ten İstanbul’a gelmiştir.

Bu güzel şehir Mustafa Kemal’in yenilikçi olması, farklı yaşam tarzlarını öğrenmesi, kendini geliştirmesi ve değişik kültürleri tanımasında etkili olmuştur.

MANASTIR

Bugün Bitola adıyla bilinen Manastır Mustafa Kemal’in fikir hayatının oluşma­sında büyük etkiye sahiptir. Mustafa Kemal Askeri idadide öğrenim görmek üzere geldiği Manastır’da vatan ve hürriyet şairi Namık Kemal, Türkçülüğü savunan Mehmet Emin Yurdakul ile tanıştı. Bu iki yazarın onun düşüncelerinin oluşmasında çok önemli bir yeri vardır.

Mustafa Kemal’in tarih bilincinin gelişmesinde ise buradaki öğretmeni Mehmet Tevfik Bey’in rolü büyüktür.

Ayrıca Mustafa Kemal, 13 Ekim 1907’de Şam’dan, merkezi Manastır’da bulunan 3’üncü Ordu Karargâhına atanmıştır. 3’üncü Ordu Karargâhındaki görevinin yanı sıra, Şark Demiryolu Müfettişliği görevini de yürütmüştür.

Mustafa Kemal ATATÜRK manastır’da tarihe ilgi duymuş. Milliyetçilik ve Vatanseverlik duyguları pekişmiştir. Fikri altyapısı burada oluşmuş ülke sorunlarına ilgi duymaya başlamıştır.

SOFYA

Birinci ve İkinci Balkan Savaşları’nın sona ermesiyle 27 Ekim 1913’de Mustafa Kemal, Bulgaristan’ın başkenti Sofya’ya askeri ataşe olarak atanmıştır. Mustafa Kemal görevinden arta kalan zamanlarda bu ülkenin sosyal, ekonomik ve kültürel hayatını incelemiştir. Bulgaristan’ın Balkan Savaşı’nda yüzlerce yıl egemenliği altında kalmış olduğu, Osmanlı Devleti’nin başkentini ele geçirmeye teşebbüs edecek kadar güçlenme nedenleri üzerinde durmuştur. Bu incelemeleri sırasında akıllı ve gerçekçi bir kalkınmanın somut sonuçlarını görmüş ve değerlendirmelerde bulunmuştur.

Buradaki diplomatlarla bol bol sohbet etmesi Mustafa Kemal’in fikir hayatını geliştirdi. Özellikle buradaki Türklerin yaşadığı yerleri ziyaret etmesi ve  düzenlenen bir baloya Yeniçeri kıyafeti ile katılması onun tarih ve kültürüne olan bağlılığını gösterir.

İSTANBUL

Mustafa Kemal’in İstanbul’a  ilk gelişi eğitim amaçlıdır. Daha sonraki yıllarda görevi gereği burada ikamet etmiştir. Mustafa Kemal, İstanbul başkent olduğu için devletin içinde meydana gelen her türlü gelişmeyi, ayrıca Avrupa’daki gelişmeleri de yakından takip edebilmiştir.

Mustafa Kemal ATATÜRK, Harp okulu ve akademisinde arkadaşlarıyla birlikte gazeteler çıkarmış konferanslar düzenlemişlerdir. Okul hayatı sürerken Türk yazarlar başta olmak üzere, Avrupalı yazarları takip etmiş; askeri hususlarda kitaplar okumuş, önemli kaynaklarında Osmanlı’ya çevirmiştir. 

Mustafa Kemal de burada okuduğu eserler sayesinde akıl ve bilimi esas alan gerçekçi bir fikir yapısı ortaya çıkmıştır. Ayrıca, arkadaşlarıyla dergi ve gazete çıkartıp konferanslara katılması LİDERLİK özelliklerinin geliştiğini gösterir. 

Bu yazıyı pdf olarak indirmek için tıklayınız: Dört şehir ve Atatürk

DÖRT ŞEHİR VE MUSTAFA KEMAL yazısı ilk önce BilgeSeli üzerinde ortaya çıktı.

Ali Fuat Paşa, Kurtuluş Savaşındaki hizmetlerinden daha da büyük bir hizmet yapmıştır. Zira onun Milli Mücadele Hatıraları, Moskova Hatıraları ve Siyasi Hatıralar isimli eserleri, sadece anı kitapları değil, kurtuluş ve kuruluş mücadelesindeki olayları ve kişileri değerlendiren önemli birer tarih belgeselidir…

Kitap ‘Osman Selim Kocahanoğlu’ tarafından yazılmış ‘ Osmanlıdan Cumhuriyete, Ali Fuat Cebesoy Üzerine…’ isimli deneme yazısı ile başlamaktadır.  Bu 60 sayfalık giriş bölümünden sonra Ali Fuat Cebesoy’un hatıraları başlamaktadır. Kendisi hatıralarını konularına göre 40 bölüme ayırmıştır.

2-) Kitap & Ali Fuat Cebesoy’un Milli Mücadele Hatıraları

A-) Ali Fuat Cebesoy kimdir ?

            1882 Üsküdar / İstanbul doğumludur. Mustafa Kemal’in Harp Okulu yıllarında sınıf arkadaşıdır.  İzmir’in işgalinden sonra Ankara’ya ilerleyen İngiliz birliklerine ateş açma emrini vererek, şimdiki adı Ali Fuat Paşa tren istasyonu olan bölgede durdurması nedeniyle Kurtuluş Savaşı’nı fiilen başlatan ilk komutan oldu ve savaş boyunca önemli görevler üstlendi.

Milletvekili olarak başladığı siyasi yaşamında Türkiye’nin ilk muhalefet partisi olan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın kurucularından birisidir. İzmir Suikastı sanığı olarak İstiklal Mahkemesinde yargılanmış ve suçsuz bulunmuştur.

1939’dan sonra siyasete dönerek TBMM başkanlığı, Bayındırlık bakanlığı yaptı. 1948’den itibaren siyasete Demokrat Parti’de devam etti. 27 Mayıs Darbesi’nden sonra Yassıada Mahkemeleri’nde yargılandı. Ali Fuat Cebesoy, vasiyeti üzerine Geyve’nin Ali Fuat Paşa  kasabasında askeri törenle toprağa verildi.

B-) Bölümler

Ali Fuat Cebesoy Milli Mücadele Hatıraları  50 bölümden oluşmaktadır. Özet yazımda tüm bölümlerden bahsetmeyeceğim. Mühim gördüğüm ve Sosyal Bilgiler 8. Sınıf müfredatı ile alakadar olan hususlardan birbirini takip eden konuları bölmeden aktarmaya çalışacağım

B.1- Cepheler Yıkılırken

Almanya’nın Durumu:

1917’nin sonlarına doğru, Almanya ordusu’nun yenilgileri telafi edecek gücü yoktu. İtilaf devletleri mühim bir saldırı ile Alman ordusunu dağıtıp savaşa son vermeyi düşünüyordu. Bu durumu Almanya ise en az zararla kurtarmayı düşünmeye başlamıştı.

Osmanlı Ordusunun Vaziyeti:

1918 Breslitovsk  antlaşması ile savaştan çekilen Rusya, Osmanlı topraklarından yavaş yavaş geriye çekilmeye başlamıştı. Geri çekilirken Rus ordusu ağır silahlarını ve biraz mühimmatı bölgede bırakmıştırlar. Bu silahları bölgede bulunan Enver Paşa’nın komutasında ki 9 bin kişilik ordu toplamış ve Batum ve Kars’a girmiştir.

Irak ve Filistin cephelerinde bulunan birliklerin sayısı ve silah gücü azalmış, İngilizlerle yapılan çatışmalar da ağır kayıplar vermiştiler. Iraklılar ve İngilizlerin karşısın da Osmanlı Devleti iki buçuk ay süren kanlı muharebelerin ardından Kudüs’ü vermek zorunda kalmış ve geri çekilmişti.

B.2- Birinci Cihan Harbini İdare Edenler

            Bu bölümde Ali Fuat: 30 Ekim 1918 Mondros Mütarekesi, Rusya’nın Panislamizm hareketi, Galiçya, Romanya ve Makedonya’nın durumu, Enver Paşa’nın Almanlarla yaptığı görüşmeyi anlatmaktadır.

B.3- Cenup Cephesi Kurulurken ( Güney )

• 31 Ekim 1918’de Mustafa Kemal Paşa, Liman For Sanders Paşa’nın imzasını taşıyan emir ile Yıldırım Orduları Grubunun emir ve kumandasına getirilmiştir.
• 2 Kasım 1918’de Mondros Mütakerelerinin sonuçları İstanbul hükümetine bildirilmiş ve bu tarihten sonra İttilaf devletleri uygulamaya geçmiştirler. ( İşgale! )
• Mevcut gelişmeler ve baskı sonrasında Ahmet İzzet Paşa Kabinesi istifa etmiştir.
• 20 Aralık 1918’de Fuat Paşa İstanbul’a gelmiştir. İlk önce Mehmet Ali Bey ile kısa bir görüşme yapmış ve İstanbul’un içinde bulunduğu durumu ‘ İstanbul Kan Ağlıyor’ sözleriyle belirtmiştir. Yapmış olduğu bu görüşmeden sonra Mustafa Kemal Paşa’nın Şişli’de ki evine gitmiştir. Burada yaptıkları görüşme de tek kurtuluş yolunun ordu ile millet el ele verip beraber mücadelesi ile olacağını tespit etmiş , ‘ordunun terhisini durdurmanın ‘ çareleri üzerinde konuşmuşturlar.

B.4- Milli Mücadele Hakkında Neler Düşünüyorlar ?

• Enver Paşa, bu hususta ki düşüncelerini şu cümlelerle ifade etmiştir:‘ Vatanın kurtuluşunu kim istemez ve kim bu mukaddes gaye için çalışmaz?’
• Karabekir Paşa, düşüncelerini şu cümlesiyle ifade etmiştir: ‘ Vahim sulh şartları karşısında milli istiklalimizi kurtarmak için mücadeleye girişmek mümkündür.’

B.5- Konya’dan Ankara’ya

• Ali Fuat Paşa 1919 Mart ayı başında İstanbul’dan Konya’ya ve buradan da Konya’ya geçmiştir. Konya’da ordu müfettişi unvanıyla bulunan arkadaşı ve vali ile görüşmüştür. Bu görüşmeler sonrasında bu iki kişinin endişelerini bertaraf edip güvenlerini sağlamıştır.
• Ahmet Tevfik Paşa’nın istifasından sonra yeni hükümeti ‘Damat Ferit Paşa’ tarafından kurulmuştur. Ali Fuat, bu kabine de tanıdığı Ali Bey’in görev almasına sevinmiştir. Çünkü Mustafa Kemal Paşa’nın Anadolu’ya tayini için gerekli olabilecekti. Bu iş için babasına mektup yazarak Mehmet Ali Bey’in peşini bırakmamasını rica etmiştir.
• Ankara ‘da çeşitli görüşmeler yapmıştır. Bunlardan en önemlisi 20’nci Kolordu’nun yanlarında olmasını sağlamasıdır.

B.6- İzmir ‘de Yunan İşgali

• Yunan ordusu İngilizlerden aldığı destekle İzmir’e çıkartma yapıp, Anadolu’da ki ilerleyişe başlamıştır.

B.7-Mustafa Kemal Paşa Samsun’da

• Mehmet Ali Bey, faaliyete geçmiş, yeni Sadrazama paşanın meziyetlerinden söz açarak bir vazifeye tayini hususunda ricada bulunmuştur. Ancak o zamanlar mevcut durumlardan dolayı ısrarla padişaha durumlar hakkında konuşmalar yapılamıyordu.
• Doğu’da ki olaylar patlak verdiği sırada Mehmet Ali Bey sadrazam Damat Ferit’e Mustafa Kemal’i önermiştir. Damat Ferit ile akşam yemeğine davet edilen Mustafa Kemal Paşa görüşme de Damat Ferit’in sorularına onun isteyeceği şekilde cevaplar vermiştir. Görüşme sonrasında memnun kalan Damat Ferit, Mustafa Kemal Paşa’nın elini sıkarak ‘Sizin gibi komutanlara ihtiyacımız var.’ demiştir. Bu görüşme sonrasında Erkan-ı Harbiye-i Umumiye Reisi, Mustafa Kemal Paşa’yı 9.ordu kıtaatı müfettişliğine atamıştır.

B.8-Rauf Bey Anadolu’ya Geçiyor

• Ömer Lütfi Bey , Hüseyin Rauf Bey ve Ali Fuat, 3 arkadaş önce Afyonkarahisar’a ardından birlikte Ankara’ya gitmiştirler.

B.9-Amasya Kararlar

Amasya Mukarreratı ( Kararları ):

1. Vatanın bütünlüğü milletin bağımsızlığı tehlikededir.
2. İstanbul hükumeti aldığı sorumluluğun gereğini yerine getirememektedir. Bu durum milletimizi yok olmuş gösteriyor.
3. Milletin bağımsızlığını, yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.
4. Milletin içinde bulunduğu durum ve şartların gereğini yerine getirmek ve haklarını gür sesle cihana duyurmak için, her türlü baskı ve kontrolden uzak milli bir heyetin varlığı zaruridir.
5. Anadolu’nun her bakımdan en güvenilir yeri olan Sivas’ta hemen milli bir kongre toplanması kararlaştırılmıştır.

Ali Fuat Cebesoy Milli Mücadele Hatıraları

B.10- Ankara’da Bir Amerikalı

            Bu bölümde Ali Fuat Cebesoy, Ankara’da karşılaştığı Amerikalı gazeteci ile yaşadığı diyalogları ve olayları aktarmaktadır.

B.11-İstanbul’dan Gelen Mektuplar

• Bu bölümde Ali Fuat, Ahmet Rıza Bey’in görüşmeleri ve Kara Vasıf Bey’in Fransızlar yaptığı görüşmeleri ve kararlarını kaleme almıştır.

B.12- Mustafa Kemal’in Askerlikten İstifası

• Mustafa Kemal Paşa istifa ettiğini telgraf ile bölgede ki tüm askeri birliklere bildirmiştir. Kumandanlık dairesinde ki odasında yazı yazmakla meşgul olan Ali Fuat Cebesoy’a ilgili telgraf verilir. Belgeyi eline alan Ali Fuat, hayli heyecanlanır ve şaşırır. Bir o kadar da arkadaşının mesleğinden istifa etmesinden dolayı üzülür. Ancak fedakar arkadaşını yalnız bırakmayacağını bu yola çıkmadan bunun sözünü verdiğini bu bölümde dile getirir.
• Karabekir Paşa, Mustafa Kemal’in karşısına geçip:

‘ – Ben ve kolordum emrinizdeyim.’ demiştir.

B.12- Erzurum Kongresi

• 23 Temmuz 1919 ‘da Erzurum’da Vilayet-i Şarkiye Kongresi toplanmıştır. Toplantıya Mustafa Kemal Paşa, Hüseyin Rauf, Binbaşı Kazım, Cevat Bey’in katılımıyla başlamıştır. Kongre başkanlığına Mustafa Kemal Paşa seçilmiş ve açılış konuşması yapmıştır.

Erzurum Kongresi Beyannemesi: (

1. Vatan bir bütündür, parçalanamaz.
2. Her türlü yabancı işgaline ve müdahalesine karşı millet hep birlikte direniş ve savunmaya geçecektir.
3. İstanbul Hükûmeti vatanın bağımsızlığını sağlayamazsa geçici bir hükûmet kurulacaktır. Bu hükûmet milli kongre tarafından seçilecektir. Kongre toplanmamış ise, bu seçimi Temsilciler Kurulu yapacaktır.
4. Kuva-yi Milliye’yi etkili, milli iradeyi hakim kılmak esastır.
5. Azınlıklara siyasi hakimiyetimizi ve sosyal dengemizi bozacak ayrıcalıklar verilemez. Ancak bu vatandaşların canları, malları ve ırzları her türlü saldırıdan korunacaktır.
6. Manda ve himaye kabul olunamaz.
7. Milli irade ve toplanan ulusal güçler padişahlık ve halifelik makamını kurtaracaktır.
8. Mebuslar Meclisi’nin derhal toplanmasına ve hükûmetin yaptığı işlerin milletçe kontrolüne çalışılacaktır.
9. Sömürgecilik amacı taşımayan devletlerden teknik, sanayi ve ekonomik yardım kabul edilebilir.

Kongrenin seçtiği Hey’eti Temsiliye: Kongrenin kararları icabında tüm milli cemiyetler ‘ Şarki Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’ adı altında toplanmış ve birleştirilmiştir.

Cemiyete Mustafa Kemal Paşa, Hüseyin Rauf Bey, Kazım Karabekir Paşa, Hoca Raif Efendi, Servet Bey, Şeyh Fevzi Efendi, Bekir Sami Bey, İzzet Bey, Sadullah Efendi ve Musa Bey müteşekkil idare yani heyet-i temsiliye seçilmiştir.

B.13- Sivas Kongresi

• Sivas kongresinin toplanmasını engellemek ve Mustafa Kemal Paşa başta olmak üzere diğer arkadaşlarını tutuklayıp İstanbul’a gönderilmesi için hükümet tarafından Ali Galip görevlendirilmiştir. Ali Galip Bey teşebbüsü 9 Eylülde akamete uğratılmış ve kendisi de İstanbul’a firar etmiştir.
• Milli Mücadele tarihimizin en mühim siyasi vesikalarından biri olan ve tarih kitaplarımızda önem verilen Sivas Kongresi beyannamesi 11 Eylül 1919’da ilan edilmiş ve maddeleri Ali Fuat Cebesoy tarafından kaleme alınmıştır.

Sivas Kongresi Beyannamesi: –

1. Milli sınırları içinde vatan bölünmez bir bütündür; parçalanamaz.
2. Her türlü yabancı işgal ve müdahalesine karşı millet top yekün kendisini savunacak ve direnecektir.
3. İstanbul Hükümeti, harici bir baskı karşısında memleketimizin herhangi bir parçasını terk mecburiyetinde kalırsa, vatanın bağımsızlığını ve bütünlüğünü temin edecek her türlü tedbir ve karar alınmıştır.
4. Kuvay-ı Milliye’yi tek kuvvet tanımak ve milli iradeyi hakim kılmak temel esastır.
5. Manda ve himaye kabul edilemez.
6. Milli iradeyi temsil etmek üzere, Meclis-i Mebusan’ın derhal toplanması mecburidir.
7. Aynı gaye ile milli vicdandan doğan cemiyetler, “Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti” adı altında genel bir teşkilat olarak birleştirilmiştir.
8. Genel teşkilatı idare ve alınan kararları yürütmek için kongre tarafından Temsil Heyeti seçilmiştir.

B.14- İstanbul’un Hıyaneti ve İstanbul ile İrtibatın Kesilmesi

• Damat Ferit Paşa, Anadolu da yaşanan bu gelişmelere şiddetle karşı çıkmış ve durumla ilgili telgraf çektirmiştir.
• Kongre üyeleri padişah ve sadrazamın vatanı ve milleti hiçe saydığı gerekçesiyle, 11 Eylülü 12 Eylüle bağlayan gece sabaha karşı kongre heyeti Damat Ferit Paşa’ya şiddetli bir telgraf göndermiştir.
• Kongre başka hiç bir telgrafın İstanbul’a geçirilmemesi ve İstanbul’dan kabul edilmemesini kararlaştırmıştır.

B.15- İzmir Cephesine Bakış

B.16- Birinci Eskişehir Harekatı

Ali Fuat Cebesoy’un hatıralarında sınıflandırdığı konulardan en uzun bölümü ‘ Birinci Eskişehir Harekatı’ bölümüdür. Bu bölümde ‘Sivas Kongresi’ kararlarından ‘Heyeti Temsiliye’nin Ankara’ya Gelişi’ arasında Ali Fuat Cebesoy’un yaşadığı olayları, düşünceleri, aldığı kararları ve mücadelelerle ilgili yazıları mevcuttur.

B.17- Heyet’i Temsiliye’nin Ankara’ya Gelişi

            Heyet-i Temsiliyeye Karşılama:

Heyet-i Temsiliyenin Ankara’da yerleşmesi için yapılan hazırlıklar sona erince Ali Fuat Cebesoy, Sivas’a bir telgraf çekerek hazır olduklarını ve onları beklediklerini ifade etmiştir. 27 Aralık’ta saat 11 ‘de 3 otomobilden oluşan konvoy Ankaraya giriş yaptığında, Ali Fuat Paşa bir tepede onları beklemiştir.

Ali Fuat Paşa anlatıyor:

İlk defa Ankara’ya gelen Mustafa Kemal Paşa bu manzara karşısında fevkalade memnun olmuş, adeta gözleri dolmuştu. Kendisine:

-Ankara’yı nasıl buldunuz paşam? diye sorunca, heyecanla ellerimi sıkmış:

-Cidden fevkalade, tebrik ederim, Ankara hakikaten milli bir merkez haline gelmiş. Cevabını vermişti.

Paşanın bu sözler, günlerdir devam eden yorgunluğumu unutturmuştu.

B.18- Meclis-i Mebusan Toplanırken

Heyet-i Temsiliye Ankara’ya geldikten sonra, Osmanlı Devleti Meclis-i Mebusan’ın İstanbul’da toplanmasını kararlaştırmıştır.

İstanbul hükümeti ecnebi sürgünlerinin ve padişahla taraflarının tehdidi altında yalnız başlarına milli davamızı kurtarabileceklerini zannediyorlardı. Halbuki kendilerini iktidara getiren ve Meclis-i Mebusan’ın tekrar toplanmasını sağlayan hiç şüphesiz Anadolu milli hareketiydi.

Ankara tarafından toplantıya katılacak olan vekillerden meclis de kuvvetli bir Müdafaa-i Hukuk grubunun oluşturulması ve milli siyaseti tam manasıyla benimsenmesi istenmiştir.

En önemlisi ise, vekillerle yapılan görüşme sonrasında ‘Misak- Milli’ adı verilen programın zorla kabul ettirilmesini sağlamalarını istemesidir. Bu belgenin kabulü çok önemlidir.

Toplanacak olan meclis kapatılması durumunda Ankara da açılacak olan meclise Mustafa Kemal başkanlık etmeliydi. Eğer İstanbul’da toplanacak meclise katılmak için Mustafa Kemal gider ve itilaf devletleri tarafından tutuklanırsa Anadolu’da ki harekat başsız kalacağı için, Mustafa Kemal Paşa’nın yerine Hüseyin Rauf efendi görevlendirilmiştir. Rauf Bey, İstanbul’da meclis başkanı olmaya çalışacak, Misak-ı Milli’nin kabulünü ve meclis içinde Müdaafa-i Hukuk grubu oluşturacaktı. Bu bakımdan Rauf  Bey’in bir an önce meclis açılmadan İstanbul’da bulunması uygun görülmüştür.

B.18- Memleketin Müdafaası İçin ( Ali Fuat Cebesoy Milli Mücadele Hatıraları )

Bu bölümde Anadolu da bulunan orduların mevcut durumlarından, dahili düşmanların durumlarından ve planlanan seferberlik ve milli ordu projesinden bahsetmiştir.

B.19- Kilikya Kurtuluş Mücadelesi

Maraş’ın kuruluşu: Fransızların işgali altında bulunan Maraş da halk Fransızlara karşı isyan başlatmıştır. Azim ve imanla yapılmış olan bu ba kaldırış Ankara’dan yardım olmadan halkın kendi mücadelesi ile zaferle sonuçlanmıştır.

Urfa’nın Kurtuluş Mücadelesi:

Adana Mücahitleri:

B.20- İstanbul’un İşgali

Toplanan Meclis-i Mebusan, Misak-i Milli kararlarını kabul etmiştir. Bu alınan kararlar sonrasında İstanbul’da bulunan İtilaf devletleri Meclis binasını toplantı sırasında basıp dağıtmıştır. Birçok vekili tutuklayıp sürgüne göndermiştirler.

Meclis’in dağıtılmasından sonra, İstanbul’dan kaçan vekiller Ankara’ya çağırılmıştırlar. Rauf Bey ve arkadaşları Ankara’ya dönmüştür.

B.21- İstanbul’un İşgalinden Sonra

            İstanbul’un İngilizler tarafından işgali ve Mebusan Meclisinin kapatılması mevcut istiklale vurulan son darbe olarak görülmüş ve yeni meclisin Ankara’da toplanmasına karar verilmiştir. Bu alınan karar tüm vilayetlere bildirilmiştir.

B.22- 23 Nisana Doğru

            Milli Meclisin Ankara’da nerede toplanacağı ve mebusların nerede misafir edileceği hususunda problemler vardı. Yapılan görüşmeler sonrasında yeni meclisin vaktiyle İttihat ve Terakki Fırkasının Nümunne Mektebi olarak yaptırılan bina uygun görülüp binanın tamamlanmayan inşaatına hız verilmesi için Ali Fuat Cebesoy tarafından ordunun istikam bölümü görevlendirilmiştir.

Nisanın ilk haftası Ankara’ya kara yolu ile gelmeye başlayan vekiller tek tek karşılanıp kalacakları yerlere götürülmüştür.

Ankara’nın hummalı geçen faaliyetlere sahne olduğu günlerde Osmanlı’da Salih Paşa istifa etmiş, yeni hükümeti kurma görevi dördüncü defa Damat Ferit Paşa’ya verilmiştir.

B.23- TBMM’nin Açılışı ve İsyanlar…

            22 Nisan’da Temsil-i Heyet Ali Fuat Paşa’ya telgraf göndererek 24 Nisan Cuma günü meclis’in açılması emrini iletmiştir.

Dünce-Hendek İsyanı:  Düzce isyanı sırasında bölgede görevli Mahmut Paşa şehit edilmiştir. İsyan Geyve Boğazında başlamıştır.  Kısa sürede bastırılmıştır.

B.24- Cenup Cephesi

            Cenup cephesinden kast edilen Güney cephesidir. Ali Fuat Cebesoy bu bölümde, Adana mücadeleleri, Fransızlarla mütareke, Antep mücadelesi, Fransızların Kozan taarruzu, Antep’in zaferi hakkında bilgiler veriyor.

Cenup cephesinden kast edilen Güney cephesidir.

B.25- Yunan Taarruzu

B.26- Mecliste Siyasi Çatışmalar

            Birinci Büyük Millet Meclisi toplandıktan sonra herkes ortak olarak memleketin birliği ve istiklali hususunda birleşmişti. Ancak zaman geçtikçe düşmanların vasıta olarak kullandıkları nifak, hem mecliste hem de halk arasında bir takım sorunlar çıkartmaktaydı.

Mecliste ‘Meşrutiyetçi muhafazakarlar’ , ‘Hilafet ve saltanat makamına sadakat’ ve ‘İnkılapçı grup’ olmak üzere 3 görüş hakimdi.

B.27- Çerkez Ethem ve Mehmet Efe İsyanları

            Çerkez Ethem’in İsyanı:

            Çerkez Ethem ve taraftarları, TBMM Hükümeti’nin, düzenli ordu kurulması ve Milli Kuvvetler’in bu orduya katılması yönündeki kararına karşı çıkmaktaydı. Çerkez Ethem Düzenli ordunun kurulması ve ona komutanlık verilmemesini bahane ederek isyan girişiminde bulundu. Bu isyanda komutasında ki iki bin kişilik müfrezesinden, yanında kendi adamlarını da alarak ancak üç yüz kişi katılmıştı. Eğer Çerkez Ethem’in müfrezesi itaat ve disiplin altına alınmış olmasaydı katılım çok daha fazla olacak ve bu durum savaş sırasında ( İnönü Muharebesi ) ordumuzu arkasından vurarak muharebe neticesi üzerinde önemli bir tesir yapabilirdi.

Demirci Mehmet Efe İsyanı:

Demirci Mehmet Efe de halk içerisinde yetişmiş kahramanlardandı. İzmir’İn işgali sırasında arkadaşlarıyla milli müfrezeler teşkil etmiş, Aydın cephesini kurarken arasında yer almış, yararlılıklar göstermiştir. Fakat sonraları o da Ethem gibi idare edilemediğinden merkez tarafından istenmeyen olaylara neden olmuştur. Mehmet Efe düzenli orduya karşı çıkıp isyan etmiş fakat ciddi bir olay yaratamadan Rafet Bey tarafından ansızın bastırılarak esir alınmıştır.

B.28- Meclis’in Sivas’a Nakli Meselesi

Eskişehir’e yaklaşan Yunan birliklerinin hızlı ilerleyişine engel olamama düşüncesiyle hiçbir askeri ve siyasi sebep mevcut değil iken hükümetin merkezinin Ankara’dan başka bir yere nakline karar verilir. Bu doğrultu da Erkan-ı Harbiye-i Umumiye Vekili Miralay İsmet İnönü, ilgili kişilerle görüşmelerinden sonra hükümetin nakli için Sivas’a karar verir. Karar bizzat uygulanması için Garp cephesi kumandanı Ali Fuat Paşa’ya  1 Eylül 1920 tarihinde telgraf ile bildirilir.

B.29- Garp Cephesinin Kuruluşu ( Batı ) ve Şark Cephesi

            1920 Ekim ayında batı cephesi kurulmuştur. Ali Fuat Cebesoy, bu bölüm de düzenli ordunun nasıl oluşturulduğunu, cephenin gruplamasına ve yerlerini haritadan da yararlanarak yazmıştır.

600 yıldan beri güvenliği için kan dökerek kurulan imparatorluk kurmuş olduğu idareden ayrılarak, henüz milletçe tam anlaşılmamış yeni bir iradeye bağlanmış. Yoksulluk, anarşi ve isyanlar içerisinde süren batı cephesinin Yunan ordusunu yenme ümidi vardı. Bu ümit, batı cephesinden Gediz savaşının kazanılıp, burada gösterilen cesaretle daha da artmıştır.

B.30- Gediz Taarruzu ve Sebepleri

            Mirliva Ali Fuat Paşa ile Kuvvayı Seyyare Komutanı Çerkez Ethem’in Yunan işgaline karşı 1920 yılı Ekim ayı sonunda yaptıkları harekattir. Taarruz planını Genelkurmay Başkanı İsmet paşa cephanelerin az olmasından dolayı kabul etmese de, Ali Fuat Paşa kuvvetleri zayiatlar verdikten sonra Gediz’i geri alacaktır. Böylece İzmir’in İşgalinden sonra ilk defa Yunanların işgal ettikleri bir bölgeden geri çekilmelerini sağlanmıştır. Harekatın bitiminde Umum Kuva-yi Milliye Komutanı olan Ali Fuat Paşa Moskova Büyükelçiliğine tayin edildi. Yerine kurulan iki komutanlıktan “Batı Cephesi Komutanlığı”na Albay İsmet Bey, “Güney Cephesi Komutanlığı”na ise Refet Paşa tayin edilmiştir.

Savaşı yöneten Ali Fuat Paşa  kitabında, Yunanlıların taarruzdan haberdar olamamaları ve habersiz yakalanmalarından dolayı kazanıldığını ifade etmiştir. Savaşın planlarını bizzat kendisi yapmıştır. Taarruzu kusursuzca planlayan Ali Fuat, ordunun ilk zaferini de kazandırmış oldu.

           Mesut B.

Ali Fuat Cebesoy Milli Mücadele Hatıraları

Ali Fuat Cebesoy Milli Mücadele Hatıraları Kitap Özet yazısı ilk önce BilgeSeli üzerinde ortaya çıktı.

Kahramanmaraş’ın İngilizler Tarafından İşgal Edilmesi (22 Şubat 1919)

               Mondros Mütarekesi imzalandıktan sonra istilacı itilaf devletleri harekete geçtiler. Ancak; Ingiltere ile Fransa arasında da anlaşmazlık çıktı. İki devlet arasındaki daha önce Syket-Picot antlaşmasına göre; Musul Fransa’ya verildiği halde, Ingilizler burayı zorla işgal ettiler. Hatta, 6 Aralık’ta Gaziantep’in Kilis ilçesini, 1 Ocak 1919’da Gaziantep’i işgal ettiler. Bu arada Ingilizler’in Kahramanmaraş’ı da işgal edeceği haberi halk arasında birden yayıldı.

           İngilizler, Ermenilerin “Yaşasın Ingilizler, Yaşasın Ermeniler, Kahrolsun Türkler, Türkler’e ölüm” gibi naralarla 22 Şubat 1919’da şehre girdiler. 15 Eylül’de İngilizlerle Fransızların imzalamış oldukları “Suriye İtilafnamesi” gereği İngilizler, Kahramanmaraş’ı terkettiler.

İngilizlerin Kahramanmaraş’ı derhal terketmeleri’nin üç nedeni vardır:

1. 15 Eylül 1919’da Imzalanan “Suriye İtilafnamesi”

2. İngiliz işgal kuvvetleri içerisinde görev alan müslüman askerlerin herhangi bir çatışmada Türkler’i destekleyeceği korkusu.

3. Kahramanmaraş halkının tahriklere kapılmayışı, akıllı hareket etmeleri, ileri gelenlerin anlayışlı ve bilgili olmalarıdır.

                                                                         Fransız Koloni Yönetimi

              29 Ekim 1919 Çarşamba günü ikindi üzeri Fransız yüzbaşısı Joly yanında bir kısım kuvvet olduğu halde Maraş’a geldi. Fransız alayı, şehrin güneyindeki Aksu Köprüsü’nün yanına karargah kurdular. 30 Ekim 1919 Perşembe günü erken saatlerde De-Fontzine komutasındaki 2000 dolayındaki Ermeni-Cezayirli ve Fransız karışımı askerler diğer Fransız alayı ile de birleşerek şehri işgal ettiler. Fransız askerleri ve Ermeniler slogan atıp, marşlar söyleyerek Amerikan Koleji’ne (şimdiki Halk Eğitim Merkezi) yerleştiler. Kahramanmaraş’ı işgal eden kuvvetlerin sayısı Türk kaynaklarına göre; 400 Ermeni, 1000 Fransız, 500 Cezayir’li olarak verilmektedir.  

                                                                          Çatışmaların başlaması
                                                                        Ana madde: Sütçü İmam

         Bir grup Fransız Ermeni askeri ikindi üzerinde Uzunoluk Caddesi’nden kışlaya dönüyorlardı. 0 anda Uzunoluk Hamamından yüzleri peçeli iki Türk kadını çıktı. Üç kişi olan ve sarhoş durumda olan Fransız Ermeni askerlerinden birisi, hamamdan çıkan Türk kadınlarına saldırdı ve peçesini yırttı. “Artık burası Türklerin değildir, Fransız memleketinde peçe ile gezilmez” diyerek kadıncağıza sarılıp ilişmek istedi. Peçesi yırtılan ve zor durumda kalan
kadıncağız bayılıp yere düştü. Diğer kadında imdat istercesine bağırdı. Olayı Kel Hacı’nın kahvesinden gören Türkler dışarı çıkarak, askerlerin üzerine yürüdüler. Türkler, Ermeniler’e ihtarda bulunarak yollarına gitmelerini söylediler. Ermeniler kötü sözler sarfederek silah kullandılar. Bu arada Çakmakçı Sait orada kurşunla yaralandı ve şehit oldu. Gaffar Osman’da yaralandı. Bu sırada Ali Sütçü Imam, Karadağ tabancasını alarak dükkanından hızla olayın olduğu yere geldi. Silahını Ermeni askerlerinin üzerine boşalttı. İlk kurşunu atan Kahraman Sütçü Imam’ın silahı ile yaralanan Ermeni askeri arkadaşlarının yardımı ile kışlaya götürüldü. Yaralı asker bir gün sonra öldü.
Sütçü İmam ise Nalbant Bekir’den aldığı bir atla Bertiz’in Ağabeyli köyünde bulunan Beyazıt oğlu Muharrem Bey’in yanına gitti, Sütçü İmam Ermeni ve Fransızlar tarafından sürekli arandı. Bulunması için de Kahramanmaraş Hükümeti çok sıkıştırıldı.Bütün çabalarına rağmen Sütçü İmam bulunamadı.

       Sütçü İmam hadisesinden sonra gözleri dönmüş Ermeniler, çılgınlıklarını artırmaya başladılar. Ermeniler sağa sola ateş ederek Zülfikar Çavuş oğlu Hüseyin’i şehit ettiler. Bu arada Türkleri öldürüp kadınlarını alacaklarını, camilerine çan takacaklarını söylemeye başladılar.

      Gaziantep yolu üzerindeki Zeytinlikte Tiyeklioğlu Kadir isimli genci boğazlayarak burnunu ve kulaklarını kestiler. Tiyeklioğlu Kadir, Sütçü İmam’ın dayısının oğlu olduğundan, özellikle işkence sonucu öldürdüler

Bayrak Olayı:

               İşgal güçlerinin şehirde yaptığı taşkınlıklar tam bir terör havası estirir. Olaylar bir türlü durmak bilmez. 27 Kasım 1919 gecesi Ermenilerin ileri gelenlerinden Hırlakyan’ın evinde işgal komutanının şerefine bir balo tertiplenir. Balo da Komutanın dansa davet ettiği genç Ermeni kızı “Sizinle dans etmekten mazurum. Çünkü kendimi esarette hissediyorum Kale de Türk Bayrağı dalgalandığı sürece, sizinle dans edemem!” diyerek teklifini red eder. Bunun üzerine askerlerine derhal emir veren Komutan, Kaledeki Türk Bayrağını indirtir.
28 Kasım 1919 Cuma günü Maraş’ın kara sabahıdır. Yatağından kalkan Maraş’lılar, asırlardan beri Kale burcunda dalgalanan Şanlı Bayraklarını göremezler. Bu olay şehri infiale sürükler. Savcı – Avukat Mehmet Ali Kısakürek derhal kaleme sarılarak “Alem-i İslam’a Hitap” beyannamesini yazarak şehrin muhtelif yerlerine dağıttırır. Halkı Bayrağın indirilmesine tepki göstermeye davet eder. Bir Milletinin İstiklaline son verilmesi anlamına gelen Bayrağının indirilmesi karşısında Maraş’lılar sesiz kalmazlar ve Cuma namazı vakti Ulu Cami’de halk toplanır. Ezan Okunduktan sonra, Cami’de toplanan halk “Bayraksız Namaz kılınmaz” diye bağırır. O esnada Cami İmamı “Aziz Cemaat, Kalesinde düşman bayrağı dalgalanan bir Millet Hürriyet’ini kaybetmiş sayılır. Hürriyet olmayan bir yerde Cuma namazı kılmak caiz değildir” diyerek dağıtılan beyannamenin doğuru olduğunu tasdik eder. Bunun üzerine Maraş’lılar topluca Kaleye hücum ederek, indirilen Bayrağı yeniden Kale burçlarına diker ve Cuma namazı orada eda edilir.

        Bayrak olayının ardından şehir adım adım savaşa sürüklenir. Aslanbey Başkanlığında kurulan Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti, her mahallede kurularak faaliyete geçer. Bir taraftan da Gazi Mustafa Kemal Atatürk ile temasa geçerek direniş hazırlığına başlanır. 21 Ocak 1920 günü Şehir Harp’i başlar. 22 gün ve gece süren bir Mücadeleden sonra Maraş’lılar 7 den 70’e silaha sarılarak tek yürek tek bilek halinde bütün mevcudiyetini ortaya koyar. Sonunda kendisini yok etmek isteyen düşmanı yerli işbirlikçileri ile birlikte mağlup ederek, büyük bir zafere imzasını atar. Bu uğurda pek çok evladını Şehit verir. Maraş’ın düşman istilasından kurtulması, Türk Kurtuluş Savaşı’nın da ilk hareketini teşkil eder. Maraş’lılar, daha o tarihte “Kendini Kurtaran Şehir” unvanı ile anılmaya başlamakla birlikte, çevre illerinde yardımına koşarak Milli dayanışmanın en güzel örneklerini verir

Kahramanmaraş’ın Düşman İşgalinden Kurtuluşu yazısı ilk önce BilgeSeli üzerinde ortaya çıktı.

Hititler’in tarihteki yerine dair bilgiler, yüzyılın başında elde edilmiştir. Bu bilgiler “Yozgat Tabletleri” olarak bilinen tabletlerin çözülmesiyle elde edilmiştir. Anadolu’da uzun süre yaşamış olan Hatti’ler, Hitit kültürünü ve yaşamını da oldukça etkilemiştir. Zamanla bu iki kültür birbirine kaynaşmış ve Hitit kültürü olarak var olmaya devam etmiştir.

Hititler, Anadolu’ya Kafkasya üzerinden göç etmiş bir Hint-Avrupa kavimi olarak tanımlanabilir.

Birçok kişi Hattilerle Hititleri birbirine karıştırır. İkisinin aynı halk olduğunu düşünür ancak bu doğru değildir. Hattiler, Hititlerden önce bölgede varlık gösteren yerli bir Anadolu halkıydı. Ancak bu halk başta din ve kültür olmak üzere Hitit uygarlığı üzerinde çok büyük etkiler yapmıştır. Öyle ki, Hititler Hatti ülkesinin siyasal egemenliğini ellerine geçirdikleri zaman sahip oldukları toprakları yine eskiden olduğu gibi “Hatti ülkesi” şeklinde tanımlamaya devam etmişlerdir. Bundan dolayı dönemin diğer devletleri de Hititleri özellikle Hattiler şeklinde tanımlamışlardır.

Hattiler ve Hititler aslında farklı halklar olduklarının anlaşılmasıyla birlikte, karışıklığı önlemek amacıyla, günümüzde ‘Hititler’ olarak tanımladığımız halka ‘Hitit’ adının kullanımı devam etti.

Hattiler Anadolu’nun yerli halkıdır ve Hititler gibi Hint-Avrupa kökenli değillerdir. Dilleri günümüzde bilinen hiçbir dil grubuna girmese de Asya kökenli bir dil olduğu anlaşılıyor. Hattiler döneminde Anadolu’da yazı kullanılmadığı için Hattice hakkındaki kısıtlı verilere Hitit arşivlerinde yer alan bazı Hattice metinler yoluyla ulaşabiliyoruz. Zira Hatti dili Hitit egemenliği döneminde de özellikle dini metinlerin ve dua metinlerinin yazılmasında kullanılmıştı ve halk bu dili konuşmasa da olasılıkla rahip sınıfı Hatti diline hakimdi. Yapı olarak Hattice’den çok farklı olan Hititçe ise aynı İngilizce, Fransızca, Yunanca gibi bir Hint-Avrupa dilidir ve yazıya dökülen dolayısıyla varlığı bilinen en eski Hint-Avrupa dilidir.

Anlaşıldığı gibi köken olarak birbirinden tamamen farklı olan bu iki halk, Hitit kökenli bir yönetici sınıfın tüm bölgeyi ele geçirip merkezi bir yönetim kurmasından sonra aynı siyasi yapı içinde birleşmiştir. Özellikle Hatti kültürü, Hitit kültürü üzerinde öyle büyük izler bırakmıştır ki Hitit Tanrılar topluluğunun en önemli Tanrıları Hatti kökenlidir ve Hitit mitolojisini meydana getiren mitlerinde çoğunluğu yine Hatti kökenlidir.

Hint-Avrupa kökenli Hititlerin Hattilerin kültürünü ne kadar çok benimsediklerini gösteren en belirgin şey, eskiden Hatti egemenliğinde olan bölgeyi ele geçirdikten sonra bile orayı “Hatti ülkesi” olarak tanımlamaya devam etmeleri ve hatta kendilerine de Hattili demeleridir. Ancak ülke nüfusunun büyük bir kısmının Hatti kökenli olması da bu tutumun bir nedeni olabilir.

Sonuç Olarak

Hatti uygarlığının, Anadolu’nun eski tarihinde önemli bir yer işgal ettiği anlaşılmaktadır. Bu eski halk tarafından geliştirilen kültürel ve dini pratikler, Hititlerin kültürü üzerinde derin bir etki bırakmıştır. Hattilerin sanat ve ritüel nesneleri, arkeolojik kazılarda bulunarak, bu eski toplumun zengin mirasının keşfedilmesi sağlanmıştır. Hattiler tarafından kullanıldığı düşünülen dini figürler ve semboller, sonraki dönemlerde Hitit uygarlığında da görülmektedir. Bu bulgular sayesinde, Hattilerin dini ve kültürel yaşamının daha iyi anlaşılması mümkün hale gelmiştir. Öte yandan, Hititlerin Anadolu’da kurduğu geniş imparatorluğun varlığı, çeşitli tarihi kaynaklar ve arkeolojik buluntular tarafından ortaya konulmuştur. Hitit uygarlığının sanat, mimari ve hukuk alanlarında önemli başarılar elde ettiği bilinmektedir. Hattuşaş’ta gerçekleştirilen kazılar sırasında, Hititler tarafından inşa edilen anıtsal yapılar ve kabartmalar keşfedilmiştir. Ayrıca, Hitit çivi yazısının kullanımı, bu halkın tarihini ve günlük yaşamını anlamamıza yardımcı olan yazılı kayıtların varlığını ortaya koymuştur. Bu yazıtlar sayesinde, Hitit toplumunun sosyal yapısı ve kültürel değerleri daha iyi anlaşılmıştır.

Not

2015 sosyal bilgiler öabt sınavında Hattiler ve Hititler ile ilgili soru çıkmıştır. Bu soru birçok tartışma yaratmış olsa da ösym cevap olarak Hattileri kabul etmiştir. Buradan yorum yaparsak,

• Alacahöyük’te yapılan kazılarda bulunacak mimari eserlerin çoğunluğu Hattilere,
• Çatalhöyük’te yapılacak kazılarda bulunan eserler Hititlere,

aittir.

Hattiler ve Hititler yazısı ilk önce BilgeSeli üzerinde ortaya çıktı.